منبع تصویر، Getty Images
- نویسنده, فرانسیس آگوستین
- شغل, بیبیسی
بر اساس آنچه که جف بزوس در مصاحبهای اختصاصی در سال ۲۰۰۰ به برنامه نیوزنایت بیبیسی گفت، آمازون یک زمانی، به عنوان شرکتی که پولی در نمیآورد و فقط ضرر میدهد، معروف شده بود. حدود ۲۵ سال بعد، این شرکت عظیم به یکی از شرکتهای انگشتشمار جهان تبدیل شده که بیش از دو تریلیون دلار ارزش دارد.
در تاریخ ۸ ژوئن سال ۲۰۰۰، جرمی واین، مجری بیبیسی، در پشت میز نیوزنایت نشسته بود و گزارشی را درباره بازاری که به نظر میرسید در حال فروپاشی است، مرور میکرد. در طرف مقابل میز، مهمان آن شب حضور داشت: جف بزوس ۳۶ ساله، مدیرعامل شرکت سهامی «آمازون دات کام».
در زمان مصاحبه بزوس با مهمترین برنامه بیبیسی درباره تحولات جاری جهان، آمازون به نقطه عطفی در تاریخ خود رسیده بود. در میانه سال ۲۰۰۰، رونقی که اینترنت در بازار کسب و کار ایجاد کرده بود، یک حباب اقتصادی به وجود آورده بود که در آستانه ترکیدن بود. دهها کسبوکار آنلاین، از جمله آمازون که نزدیک به قلب حباب معروف به «حباب دات کام» قرار داشتند، آرام آرام اثرات ترکیدن این حباب را تجربه میکردند.
جرمی واین در نیوزنایت گفت که آمازون در سال ۱۹۹۹ توانست یک میلیارد و ۶۰۰ میلیون دلار فروش داشته باشد، اما به رغم این فروش بالا، ۷۲۰ میلیون دلار ضرر کرده است. او یادآوری کرد که قیمت سهام آمازون در نوسان است و ارزشش از ۱۱۳ دلار در هر سهم در دسامبر ۱۹۹۹ به ۵۲ دلار در ژوئن سال ۲۰۰۰ کاهش یافته است.
جرمی واین در آغاز مصاحبه گفت: «مردم قبلا میگفتند آمازون، شگفتانگیز است. و اکنون میگویند: آیا شگفتانگیز نیست که آمازون اینقدر پول از دست میدهد؟»
Skip مطالب پیشنهادی and continue reading
مطالب پیشنهادی
- See AlsoJogos Olímpicos: por que a competição foi interrompida por quase 15 séculos - BBC News BrasilCrowdstrike y Microsoft: qué causó el apagón informático y otras 5 preguntas sobre el incidente - BBC News MundoJ.D. Vance, el candidato a vicepresidente de Trump que en el pasado lo había criticado duramente, llamándolo "el Hitler de EE.UU." - BBC News Mundovivo Y15 - User opinions and reviews
سامسونگ از رشد بیش از۹۰۰ درصدی سود خود خبر داد
اِنویدیا به ارزشمندترین شرکت جهان بدل شد
درز اطلاعات شخصی میلیونها مشترک ای تی اند تی
با افت ارزش سهام انویدیا، مایکروسافت بار دیگر ارزشمندترین شرکت جهان شد
End of مطالب پیشنهادی
بزوس که به وضوح خیالش راحت به نظر میرسید، پاسخ داد: «خب، ما معروفیم به اینکه یک شرکت سودآور نیستیم و این یک استراتژی آگاهانه و یک تصمیم سرمایهگذاری است.»
جرمی واین، ۲۴ سال پس از مصاحبه، و ۳۰ سال پس از راهاندازی آمازون، هنوز بسیاری از جنبههای این مصاحبه - و شخص جف بزوس - را به خوبی به یاد میآورد: «من چند سوال خصمانه داشتم و او به سادگی آنها را دفع کرد. هرگز به معنای واقعی کلمه عرقش درنیامد.»
جرمی واین میگوید: «به یاد دارم که فکر کردم: 'این آدم روحیه شادی دارد'. او فقط یک روحیه پرانرژی داشت. من با نگاه به گذشته، همیشه فکر کردهام که او در همان زمان میدانست که قرار است ثروتمندترین مرد روی زمین باشد.»
افسانه تجارت الکترونیک
جف بزوس شرکت آمازون را در ۵ ژوئیه ۱۹۹۴ در گاراژی در شهر بلویو، در ایالت واشنگتن تأسیس کرد و یک سال بعد سایت آمازون را راه انداخت. شبکه جهانی وب هنوز در مراحل اولیه خود بود (دورانی که به وب ۰.۱ معروف شد) و تنها چند شرکت در کسبوکارهای مبتنی بر وب، پتانسیلی میدیدند. آمازون به عنوان یک کتابفروشی آنلاین کارش را آغاز کرد و در تبلیغاتش خود را بزرگترین مجموعه کتابهای الکترونیکی جهان معرفی میکرد که به بزرگی رودخانه «آمازون» است. این شرکت با تمرکز فزاینده بر بازار کتاب، خود را به یک بازیگر اصلی در بازار نوظهور تجارت الکترونیک تبدیل کرد.
در نیمه دوم دهه ۱۹۹۰، در پی سرمایهگذاری قابل ملاحظه بازار آمریکا بر روی تجارت الکترونیک، کسب و کار در این کشور با رونقی گسترده روبهرو شد؛ وضعیتی که هماکنون از آن با نام «رونق داتکام» یاد میکنیم. در جریان «رونق دات کام»، نسلی جدید از شرکتهایی که کسب و کارشان در اینترنت بود، به دنیا آمدند.
منبع تصویر، Getty Images
چهار سال پس از راهاندازی سایت، آمازون به بزرگترین پلتفرم فروش آنلاین در جهان تبدیل شد و دامنه فعالیت خود را به کالاهای دیگر مانند لوازم برقی، اسباببازیها و لوازم خانگی گسترش داد. تا پایان هزاره دوم میلادی، آمازون ۱۷ میلیون مشتری داشت و قیمت این شرکت از زمان عرضه سهامش در بازار بورس آمریکا، ۵۰ برابر ارزشگذاری میشد. حتی در سال ۱۹۹۹، مجله تایم، جف بزوس را به عنوان شخصیت سال انتخاب کرد و او را «پادشاه تجارت الکترونیک» نامید.
با این حال، در سالهای بعد، این شرکت به دلیل روشهایش برای پرداخت مالیات و همچنین نحوه برخوردش با نیروی کار، با انتقادهایی روبهرو شد. و حتی در سال ۲۰۰۰، با وجود موفقیت چشمگیر آمازون، برخی از مردم نسبت به این شرکت تردیدهایی داشتند. بنیانگذار آمازون، در برنامه نیوزنایت سال ۲۰۰۰ با خوشرویی با شوخیهایی روبهرو شد که منتقدانش درباره آمازون ساخته بودند؛ از آن جمله «آمازون دات بمب»، «آمازون دات کان» (کان مخفف واژه انگلیسی کانفیدنس به معنای اعتماد به نفس است و به کنایه، به کسی گفته میشود که با اعتماد به نفس کلاهبرداری میکند) و البته شوخی مورد علاقه جف بزوس در آن زمان «آمازون دات ارگ» (دات ارگ در آن زمان به عنوان دامنه سازمانهای دولتی آمریکا به کار میرفت و این شوخی کنایهای بود به اینکه آمازون همانند شرکتهای دولتی، زیانده است و به سودآوری نمیرسد).
جرمی واین در مصاحبه گفت: «وقتی شما ۲۰ میلیون مشتری دارید، از دست دادن پول خودش یک مهارت واقعی است.» واکنش بزوس، یکی از آن پوزخندهای معروفش بود. او در پاسخ قبل از اینکه جدی شود، شوخطبعانه گفت: «خب، ما آن (توانایی ضرر کردن به رغم داشتن ۲۰ میلیون مشتری) را داریم» و بعد ادامه داد: «اما چیزی که واقعاً در اینجا در جریان است این است که ما در حال سرمایهگذاری هستیم.»
در آن زمان و در میانه دورانی که فضای کسب و کار آنلاین با بیثباتی روبهرو شده بود، بزوس به فکر گسترش شرکتش بود. در سال ۱۹۹۹، آمازون برای ساخت مراکز توزیع کالا، بر روی حدود ۳۰۰ هزار متر مربع در سراسر جهان سرمایه گذاری کرد؛ از جمله در بریتانیا که این شرکت، حدود ۱۵۰ هزار متر مربع زمین در جایی در نزدیکی لندن خرید تا بزرگترین مرکز توزیع کالاهای آمازون در این کشور را بسازد. به گفته بزوس، استراتژی آمازون این بود که «گستره وسیعی از محصولات را با کمترین هزینه ممکن» عرضه کند؛ موضوعی که خود موجب شده بود تا این شرکت ضرر کند. او در سال ۲۰۰۰ گفت که اولویت اصلی آنها این است که بتوانند به تقاضای روبهرو رشد مشتریان آمازون پاسخ بدهند.
استراتژی بزوس این بود که شرکتش ضرر بدهد، اما بتواند ترافیک بازار را در آینده به دست بیاورد. با اینکه شرکت در نهایت از ترکیدن «حباب دات کام» حسابی آسیب دید، اما استراتژی رو به جلو و مشتریمحور آمازون موجب شد تا بتواند از سختترین اثرات این اتفاق جان سالم به در ببرد.
جرمی واین در سال ۲۰۲۴ میگوید: «فقط به یاد دارم که وقتی (بزوس) استودیو را ترک کرد و من داشتم رفتنش را تماشا میکردم، با خودم فکر کردم چه سرنوشتی در انتظار اوست؟ او تازه از بدترین وضعیت ممکن جسته بود. حباب دات کام بسیار بد بود و به قبل از سقوط صنعت بانکداری (در سال ۲۰۰۷) بر میگشت. دوران بدی بود. خیلیها دار و ندارشان را از دست دادند.»
۲۴ سال بعد از آن مصاحبه، آمازون جایگاه و تسلط خود را بر فضای تجارت الکترونیک و رایانش ابری تثبیت کرده است. ظرف چند ماه پس از مصاحبه نیوزنایت، آمازون، «بازار» خود را راهاندازی کرد و برای کسبوکارهای دیگران، فضایی درست کرد که بتوانند محصولاتشان را از طریق این وبسایت بفروشند. در سال ۲۰۰۵ نیز این شرکت «آمازون پرایم» را برای مشتریانی راه انداخت که به طور معمول از این سایت خرید میکنند. در سال ۲۰۲۴ نزدیک به ۱۸۰ میلیون نفر از مشتریهای این وبسایت، با پرداخت حق عضویت، از خدمات «پرایم» بهره میبرند.
آمازون که در سال گذشته، ۵۷۸ میلیارد و ۸۰۰ میلیون دلار (معادل ۴۵۲ میلیارد و ۲۰۰ میلیون پوند) درآمد خالص فروش داشته و فعالیتهایش را به حوزههایی فراتر از جهان پیچیده خرید و فروش گسترش داده است. این فعالیتها، شامل یک استودیوی فیلم و سریالهای تلویزیونی، خدمات پخش فیلم و سریال آنلاین (استریمینگ)، خدمات کامل سوپرمارکت آنلاین و فناوری هوش مصنوعی است. این شرکت همچنین تعدادی از شرکتهای دیگر را خریداری و در خود ادغام کرده؛ از جمله توئیچ اینتراکتیو، هول فودز و آدیبل.
جرمی واین امروز میگوید: «فکر میکردم، 'به همین دلیل من یک کارآفرین نیستم'. چون اگر من بودم، به محض اینکه کسبوکار کتاب را راهاندازی کردم، فکر میکردم، 'خب، کار من اینجا خیلی خوب پیش میرود و میتوانیم به همین قناعت کنیم و این همه کاری است که نیاز بوده من انجام بدهم.' من حسابی متعجب شده بودم که چقدر سریع (بزوس) آمازون را به نسخههای ۲ و ۳ و ۴ ارتقا داد، تا جایی که اکنون من مواد غذایی خودم را هم از آن میگیرم. مساله شگفتانگیز این است که چقدر آمازون به (ابعاد مختلف) زندگی ما رسیده است.»
شخص بزوس در سال ۲۰۲۰ و در جریان همهگیری کووید-۱۹ به سود بسیار کلانی دست پیدا کرد و به ثروتمندترین فرد جهان تبدیل شد (این عنوانی است در حال حاضر بین بزوس، ایلان ماسک از تسلا و برنارد آرنو از الویاچام دست به دست میشود). اما این شرکت هنوز هم به نوبه خود، با ضررهایی روبهرو میشود. در سال ۲۰۲۲، آمازون به اولین شرکت سهامی عام در جهان تبدیل شد که یک تریلیون دلار از ارزشش را در بازار از دست داد. و در انبارهای آمازون در شهر کاونتری در انگلستان، کارگران به دلیل اختلافاتشان بر سر میزان حقوق و همچنین شرایط «بسیار سخت» کار، دست به اعتصاب زدند. این در حالی است که آمازون در ایالات متحده در حال مبارزه با اتحادیههای کارگری است.
در سال ۲۰۲۱ بزوس از سمت مدیرعاملی آمازون استعفا کرد و شرکت را به اندی جسی، مدیرعامل سابق خدمات وب آمازون سپرد. از آن زمان، او تنها بر روی پروژههایی متمرکز شده که علاقه شخصیاش هستند؛ از جمله شرکت هوافضایی که او با نام «بلو اوریجین» راه اندخته و روزنامه «واشنگتن پست» که آن را در سال ۲۰۱۳ خریده بود.
او همچنین اعلام کرد که قصد دارد با تمرکز بر روی پروژههای خیریه، برای اهدا کردن ثروتش به مبارزه با مسائلی مانند تغییرات اقلیمی و نابرابری، برنامهریزی کند. اگرچه تلاشهای بشردوستانه او نیز با انتقادهایی مواجه شده است و برخی با اشاره به راه و روش آمازون در برخورد با شرایط کارگران و پرداخت مالیات، کارهای خیریه او را ریاکارانه توصیف میکنند. ضمن اینکه او کماکان از قدرتی که برخی از سرویسهایش، مانند خدمات وب آمازون در اختیارش میگذارد، برای اعمال نفوذ در بالاترین سطوح جامعه استفاده میکند.
اما علیرغم آنچه که شاید برخی از مردم درباره مرد پشت پرده این شرکت فکر کنند، دشوار است که بتوان عمق ریشهدواندن آمازون را به اغلب جنبههای موجودیت اقتصادیمان، نادیده گرفت.